«Սասնա Ծռեր» էպոսը

<<Սասնա Ծռեր>> ժողովրդական էպոսը պատկանում է մարդկության ստեղծած ամենահանճարեղ գործերի թվին․ այն միջնադարի հայ մշակույթի պատմության մեջ բացառիկ տեղ է գրավում։ Ինչպես ամեն մի ժողովրդական էպոս, այնպես էլ <<Սասնա Ծռեր>>-ը ժողովրդի կյանքի հանգամանքների ու պատկերացումների, պատմական իրական եղելությունների խոր ընդհանրացում է։ <<Սասնա Ծռեր>> ժողովրդական էպոսը ստեղծվել է 8-10-րդ դարերում, երբ հերոսական պայքար էր մղվում արաբական խալիֆայի դեմ։ <<Սասնա Ծռեր>> էպոսը կազմված է չորս ճյուղից՝ <<Սանասար և Բաղդասար>>, <<Մեծ Մհերի>>, <<Դավիթ>> և <<Փոքր Մհեր>>, որոնք բոոլորը միասին կազմում են մեկ ամբողջություն։ <<Սասնա Ծռեր>> ժողովրդական էպոսը հարուստ է գործող անձերով։ Էպոսի գլխավոր հերոսի՝ Դավթի և բռնակալությունները պատկերված են ինքնատիպ գծերով և գեղեցիկ ամբողջականությամբ, ինչպես այդ հատուկ է աշխարհի խոշորագույն էպիկական ստեղծագործություններին։ Հայ ժողովուրդը իր անպարտելի ուժը, իր լավագույն խոհերն ու զգացմունքներնը ամբողջական ձևով մարմնավորել է Դավթի կերպարի մեջ։ Դավիթը գեղեցկադեմ հսկա է։ Ժողովուրդը իր սիրած հերոսին մանկությունից իսկ օժտել է հայրենասիրական ոգով։ Նա դեռ փոքր հասակից չէր ենթարկվում, չէր հնազանդվում բռնակալ Մսրա Մելիքքին։ Պատումներից մեկում, երբ քեռի Թորոսը գալիս էր Մելիքի մոտ գերության մեջ գտնվող Սանասարի որդիներին Սասուն տանելու, Մելիքը պահանջում է, որ բոլորը, որպես հպատականության նշան պետք է անցնեն իր թրի տակով։ Ահավոր է Դավթի ցասումը ժողովրդի ազատության համար բռնացողների ու կեղեքիչների նկատմամբ։ Իբրև աշխատավոր ժողովրդի խաղաղ ու երջանիկ կյանքի, նա ամեն անգամ խոր զայրույթով է լցվում այդ խաղաղությունն ու երջանկությունը ոչնչացնելու համար վայրկյան անգամ չի հապաղում։ Թնամու նկատմամբ իր գործողությունների մեջ նա արագ է ու վճռական։ Երբ Դավիթը լսում է Մսրա Մելիքի ներխուժման մասին, թշնամին մտել է երկիր, պետք է անմիջապես դուրս վռնդել։ Չնայած, Դավիթը անհաղթելի ու անխոցելի հսկա է, բայց երբեք անարդար կռիվ չի մղում և չնայած տարած հաղթանակներին, ուրիշ ժողովուրդների ազատության վրա չի բռնանում, նրանց երկրները չի գրավում։ Բմորոշ է, որ Մսրա Մելիքին սպանելուց հետո Դավիթը նրա զորքին ոչ մի վնաս չի տվել և թույլատրում է նրանց տնեֆը վերադառնալ, պարտվածներից հարկ չի վերցնում։ Դավիթը պայքարում է ոչ միայն հայ ժողովրդի, այլև մյուս ժողովրդների լծից ազատելու համար։ Դավիոը պարզ է, անկեղծ, թշնամու դեմ դուրս է գալիս ճակատ առ ճակատ, երբեք խորամանկության, խաբեբայության չէր դիմում։ Ողջ էպոսի էությունից ելնելոբ մենք եզրակացնում ենք այն, որ մեր էպոսի մեջ ամբողջովին արտահայտված է ժողովրդի բացասական վերաբերմունքը շահագործող դասակարգի՝ ֆեոդալների նկատմամբ։

Բնական աղետներ (երկրաշարժ)

1.Ձեր ցանկությամբ ներկայացրեք որևէ բնական աղետ:
2.Նշեք տվյալ աղետի առաջացման պատճառները, բացահայտելով մարդկային գործոնի դերը, հնրարվորության դեպքում բերելով օրինակներ:
3.Ի՞նչ ազդեցություն ունի աղետը բնական միջավայրի վրա:
4.Ի՞նչպես կարելի է պայքարել այդ աղետի դեմ:
Երկրաշարժ: Երկրաշարժերը տեղի են ունենում երկրակեղևի որոշակի զանգվածում կուտակված էներգիայի կտրուկ լիցքաթափման արդյունքում։ Երկրաշարժերը լինում են երկու տեսակ տեխնածին և բնական: Բնական երկրաշարժերը կապված են տարբեր պրոցեսների հետ։ Հայտնի են տեկտոնական շարժումներով պայմանավորված երկրաշարժեր, հրաբուխների հետ կապված երկրաշարժեր, երկրակեղևում կարստային խոռոչների փլուզման հետևանքով առաջացող երկրաշարժեր և այլն։ Տեխնածին երկրաշարժեր ասելով պետք է հասկանալ այնպիսի երկրաշարժ, որը կապված է մարդկային գործունեության հետ։ Օրինակ ռազմական կամ արդյունաբերական պայթյունների հետևանքով առաջացող ցնցումները կարող են «տրրիգեր» (շարժիչ ուժ) հանդիսանալ ուժեղ երկրաշարժի համար։ Կամ օրինակ մեծ ջրամբարի կառուցումը կարող է հանգեցնել տվյալ տարածքում սեյսմիկ ակտիվության բարձրացման։ ՈՒնի շատ վատ ազդեցություն: Խլում է հազարավոր մարդկանց կյանքեր: Վնասվում են շատ կառույցներ, որը հանգեցնում է տարբեր վատ ազդեցություներ միջավայրի վրա: Օրինակ ատոմակայանի վնասումը,փլուզումը: Դա կարող է հանգեցնել մարդկանց թունավորումներով,ճառագայթումներով և շատ վատ բաներով:

Էկոհամակարգերի հիմնախնդիրները

1.Ձեր կարծիքով որո՞նք են էկոհամակարգերի կարևորագույն հատկանիշները: Ինչու՞:

Էկոհամակարգը հանդիսանում է բաց համակարգ և բնութագրվում է էներգիայի մուտքային և ելքային հոսքերով։ Գործնականում ցանկացած էկոհամակարգի գոյության հիմքը արևի լույսի էներգիայի հոսքն է, որը թերմոմիջուկային ռեակցիայի հետևանք է՝ ուղղակի (ֆոտոսինթեզ) կամ անուղղակի (օրգանական նյութերի քայքայում) տեսքով, բացառությամբ ստորջրյա էկոհամակարգերի։Էկոհամակարգում կարելի է առանձնացնել երկու բաղադրիչներ՝ բիոտիկ և աբիոտիկ։ Բիոտիկը բաժանվում է ավտոտրոֆ (օրգանիզմների, որոնք սկզբնական էներգիա են ստանում ֆոտո- և քիմոսինթեզից կամ պրոդուցենտ են), և հետերոտրոֆ (օրգանիզմներ, որոնք էներգիա են ստանում օրգանական նյութի թթվեցման գործընթացներից կոնսումենտ են և ռեդուցենտ), բաղադրիչներ, որոնք ձևավորում են էկոհամակարգի տրոֆիկական կառուցվածքը։


2.Ինչպիսի՞ էկոհամակրգեր են Ձեզ շրջապատում, ինչ առանձնահատկություն ունեն դրանք:

Ինձ շրջապատող էկոհամակրգերից է օրինակ.Սևանա լիճը:Սևանա լիճ (նաև՝ Գեղամա ծով), լիճ Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզում։ Հայաստանի Հանրապետության ամենախոշոր, իսկ Հայկական բարձրավանդակի՝ մեծությամբ երրորդ լիճը: ՈՒնի քաղցրահամ ջուր:Գտնվում է ծովի մակերևույթից 1916 մ բարձրության վրա, մակերեսը 1240 կմ2 է, խորությունը հասնում է 83մ-ի։Լճի մեջ լցվում է 28 գետ ու գետակ,որոնց տարեկան գումարային հոսքը շուրջ 0.8 խոր. կմ է, իսկ լճից սկիզբ առնող միակ գետի՝ Հրազդանի միջոցով իրականացվող ջրերի տարեկան արտահոսքը 0.7խոր. կմ։ Լճում էնդեմիկ տեսակներց է իշխան ձուկն իր չորս տեսակներով՝ գեղարքունի, ամառային բախտակ, ձմեռային բախտակ, բոջակ։ Լճի մակարդակի արհեստական իջեցման հետևանքով իշխանի համար կենսաբանական պայմանները խիստ վատացել են։ Այն այժմ ոչնչացման եզրին է և գրանցված է Կարմիր գրքում։

3.Ինչպե՞ս է ազդում մարդը Ձեզ շրջապատող էկոհամակարգերի կենսագործունեության վրա:

Հենց մարդու ազդեցությունն էլ էկոհամակարգերի վրա 2 ուղղով է ընթանում՝ լավ ու վատ։ Լավ կողմերից նշեմ ձկների բազմացումը, որը հենց մարդու շնորհիվ է կատարվում, իսկ բացասականն էլ հենց մարդու կողմից դրանց չափից շատ որսը։

EGHISHE CHARENTS…

Yeghishe Charents (March 13, 1897 – November 27, 1937) was an Armenian poet, writer and public activist. Charents was one of the most outstanding poets of the twentieth century, touching upon a multitude of topics that ranged from his experiences in the First World War, socialism, and, more prominently, on Armenia and Armenians. 
An early champion of communism, Charents joined the Bolshevik party, but as the stalinist terror began in the 1930s, he gradually grew disillusioned with Stalinism and was executed during the 1930s purges. 
His works were translated by Valeri Bryusov, Anna Akhmatova, Boris Pasternak, Arseny Tarkovsky, Louis Aragon and others. 
His home at 17 Mashtots Avenue in Yerevan was turned into a museum in 1975. The Armenian city Charentsavan was named after him. 
The first monograph on Charents was published by Simon Hakobyan (1888-1937) in 1924 in Vienna. Among the other researchers of Charents' poetry during that period were P. Makintsyan, H. Surkhatyan, T. Hakhumyan. After the Stalinist terror in 1937 charentsology was banned for 17 years. In 1954 N. Dabaghyan (who previously attacked Charents in the 1930s) published "Yeghishe Charents" critical monograph. Researches on Charents were published by H. Salakhyan, S. Aghababyan, Almast Zakaryan, Anahit Charents, D. Gasparyan and others.

Yeghishe Charents's Works:

* "Three songs to the sad and pale girl...", poems (1914) 
* "Blue-eyed Homeland", poem (1915) 
* "Soma", poem (1918) 
* "Charents-Name", poem (1922) 
* "Uncle Lenin", poem (1924) 
* "Country of Nairi" (Yerkir Nairi) (1926) 
* "Epical Sunrise", poems (1930) 
* "Book of the Way", poems (1933-34)

Test answers

1-a          11-c          21-c            31-b                41-b

2-a           12-c          22-d           32-c                42-c

3-d           13-b         23-c            33-a               43-d

4-d          14-a          24-d           34-a                 44-c

5-a          15-d       25-a            35-b                45-d

6-d          16-c           26-d           36-c                 46-c

7-b          17-a          27-c            37-c                47-d

8-b           18-c          28-a          38-a                48-c

9-d          19-d         29-a              39-c                 49-b

10-d       20-a         30-d           40-c                50-a